سرویس قابلمه

قابلمه یکی از اصلی ‌ترین، مهم ‌ترین و کاربردی ‌ترین وسیله هر خانه و آشپزخانه ای است که برای پخت‌ و پز انواع غذاها از آن استفاده می‌شود. قابلمه ها ظروفی فلزی، گود و اغلب دسته‌دار هستند که برای پخت و پز غذا روی حرارت مستقیم از آن ها استفاده می‌شود. این وسیله معمولاً دارای درپوش بوده و دراندازه، مدل و جنس ‌های مختلفی مانند استیل، چدن، آلومینیوم، سرامیک، تفلون و ... ساخته می‌شوند. قابلمه ‌ها به دلیل ظرفیت بالا و توزیع مناسب حرارت، برای تهیه غذا های آب ‌پز، دم کردنی، خورشتی، سرخ‌کردنی و هر نوع پخت و پزی که نیاز به حرارت و گرما داشته باشد کاربرد دارند. انتخاب درست یک قابلمه در آشپزخانه هر خانه ای می‌تواند تأثیر زیادی بر کیفیت و سلامت غذا و سلامتی افراد آن خانواده داشته باشد.

جنس قابلمه

قابلمه ها در جنس های مختلفی مانند مس، چدن، استیل، سرامیک، تفلون، آلومینیوم، لعابی و حتی شیشه ای نیز تولید می شوند. جنس قابلمه ‌ای که برای پخت غذا استفاده می شود، تأثیر مستقیمی بر سلامت بدن دارد، زیرا برخی مواد در اثر حرارت یا تماس با غذا های اسیدی و یا چرب، ترکیباتی را آزاد می‌کنند که ممکن است برای سلامتی بدن مضر باشند. به ‌عنوان مثال، قابلمه‌ های استیل ضد زنگ و چدنی لعاب‌ دار گزینه‌ هایی هستند که با مواد غذایی واکنش نمی‌ دهند، درحالی‌که قابلمه‌ های آلومینیومی بدون روکش می‌توانند یون‌ های مضرر آلومینیوم را وارد غذا کنند و برخی پزشکان معتقدند که ممکن است مشکلات عصبی برای بدن به وجود آورند. همچنین، قابلمه‌ های تفلون در صورت خراشیدگی یا حرارت بالا، مواد شیمیایی و ترکیبات مضری مانند PFAS آزاد می کنند (این مواد اگر چه گرما را به خوبی تحمل کنند ولیکن چون تجزیه پذیر نیستند و در طبیعت باقی می مانند برای سلامتی بشر بسیار مضر می باشند) که موجب بروز مشکلات هورمونی و ایمنی بدن شوند و سلامت انسان را به خطر می اندازد. انتخاب قابلمه ‌های سالم و استاندارد، همراه با استفاده صحیح از آن ها، می‌تواند خطر ورود مواد مضر به بدن را کاهش داده و سلامت انسان و کیفیت تغذیه را بهبود بخشد.

انواع قابلمه بر اساس جنس

قابلمه ها با توجه موارد استفاده از آن ها با مواد مختلفی ساخته شده اند که در اینجا به بررسی پر مصرف ترین آن ها می پردازیم.

قابلمه ‌های استیل

قابلمه ‌های استیل ضد زنگ به دلیل مقاومت بالا در برابر زنگ‌ زدگی و خوردگی، یکی از گزینه‌ های محبوب برای خانم های خانه دار محسوب می‌شوند. این نوع قابلمه ‌ها معمولاً دارای کف چند لایه ای هستندکه باعث توزیع یکنواخت گرما می‌شود. در برخی از انواع آن، به جهت جلوگیری از ته گرفتن مواد و سنگین نشدن قابلمه، از یک لایه چدن در کف این قابلمه ها استفاده می شود و در برخی دیگر یک لایه روکش نچسب در آن ها استفاده شده است. قابلمه های استیل در برابر خط و خش و زنگ زدگی بسیار مقاوم هستند. گرما و حرارت را به مدت طولانی در خود نگه می دارند، ماندگاری و طول عمر بیشتری دارند و از همه مهم تر اینکه در اثر حرارت و استفاده زیاد از بین نمی روند و موجب بروز واکنش شیمیایی و به خطر افتادن سلامت بدن نمی شوند.

قابلمه ‌های چدنی

این قابلمه‌ ها همان طور از نامشان پیداست از چدن ساخته شده ‌اند و به‌ خاطر نگهداری حرارت بالا، برای پخت‌ و پز طولانی ‌مدت و آرام ‌پز کردن غذا مناسب هستند. برخی از مدل ‌های آن ها برای زیبایی و گاهاً جلوگیری از زنگ زدگی دارای روکش لعابی، تفلون و ...  هستند. این نوع قابلمه ها به دلیل توزیع یکنواخت گرما برای پختن غذا های آب پز و خورشتی بسیار مناسب هستند هرچند برای دم کردن برنج و ماکارانی هم از آن می توان استفاده نمود. دوام بالا و سنگین بودن این جنس از قابلمه ها از ویژگی های آن می باشد.

قابلمه ‌های تفلون

قابلمه‌ های تفلون دارای روکش نچسب هستند و همین نچسب بودن برای پخت غذا با روغن کم گزینه‌ ای ایده‌آل برای آشپزها محسوب می‌شوند. طول عمر این نوع قابلمه ها بسته به نوع استفاده و نگهداری آن ها می باشد ولی نسبت به قابلمه ها استیل و چدن طول عمر کمتری دارند چرا که به مرور زمان روکش نچسب آن در اثر استفاده، شستشو و حرارت از بین می رود و مواد مضری که تولید می شود سلامت انسان را به خطر می اندازد. نچسبیدن مواد غذایی به این جنس از قابلمه ها باعث می شود روغن کمتری برای پخت و پز استفاده شود و همین یکی از ویژگی های این نوع قابلمه ها است. سبک بودن و شستشوی آسان و راحت آن از دیگر ویژگی های آن می باشد.

قابلمه ‌های سرامیکی

این قابلمه‌ ها به دلیل داشتن روکش سرامیکی و فاقد مواد شیمیایی مضر، گزینه ‌ای سالم و محبوب در بین قابلمه ها محسوب می‌شوند. هنگام استفاده از این قابلمه ها باید بسیار محتاط عمل کرد چرا که به ضربه و حرارت بالا بسیار حساس هستند و نسبت به قابلمه های چدن و استیل طول عمر کمتری دارند.

قابلمه ‌های آلومینیومی (روکش ‌دار و بدون روکش)

قابلمه ‌های آلومینیومی بسیار سبک هستند و گرما را به ‌سرعت انتقال می‌دهند، اما برخی از مدل‌ های آن که  بدون روکش هستند می‌توانند باعث ورود یون‌ های آلومینیوم به غذا شوند که برای سلامت بدن مضر هستند. قیمت مناسب و وزن سبک آن ها از ویژگی این مدل از قابلمه ها می باشد.

نکات مهم در انتخاب سرویس قابلمه مناسب

برای انتخاب یک قابلمه مناسب با توجه به نیاز و نوع غذایی که می خواهید بپزید باید آن را تهیه نمایید. اصلی ترین و مهمترین نکته برای تهیه قابلمه مناسب، انتخاب قابلمه با روکش های استاندارد و باکیفیت می باشد چرا که رابطه مستقیمی با سلامتی انسان دارند و یک انتخاب نامناسب ممکن است سلامت بدن را به خطر بیندازد. مورد بعدی انتخاب قابلمه با اندازه و حجم مناسب با توجه به نیاز و تعداد اعضای خانواده می باشد. امروزه در بازار می توان انواع قابلمه ها با جنس های متفاوت در اندازه های مختلف (قابلمه پخت غذای کودک تا دیگ های بزرگ) را تهیه نمود که البته بسته به نوع غذایی که می پزید انتخاب جنس آن متفاوت می باشد. بدیهی است برای غذاهای سرخ کردنی به دلیل مصرف کم روغن و نچسب بودن آن جنس تفلون و نچسب و برای غذاهایی که مدت زمان بیشتری روی حرارت قرار می گیرند قابلمه های با جنس چدن و استیل چند لایه مناسب می باشند. از دیگر مواردی که باید در هنگام خرید قابلمه به آن توجه نمود سازگاری آن ها با منبع حرارتی می باشد. برخی از اجاق ها گازی و برخی برقی هستند که برای هر کدام از قابلمه های مخصوص خودشان باید استفاده نمود.

نحوه نگهداری و افزایش طول عمر قابلمه ‌ها

پس از انتخاب و خرید یک قابلمه مناسب نحوه نگداری و افزایش طول عمر آن ها بسیار حائز اهمیت است. نکات کلی که باید برای تمام قابلمه ها رعایت کنید عبارتند از: قبل از اولین استفاده، حتماً قابلمه را بشویید و آن را خشک نمایید. بهتر است برای قابلمه های نچسب و تفلون بعد از شستشو آن را با یک لایه نازک روغن چرب آغشته نمایید. قابلمه ‌های داغ را به هیچ عنوان ناگهان در آب سرد قرار ندهید چرا که ممکن است دچار ترک‌ خوردگی شوند. حتماً حتماً از شعله مناسب با حجم و اندازه قابلمه استفاده کنید تا قابلمه و اطراف آن دچار سوختگی نشود. استفاده از شعله زیاد، حرارت و داغ شدن بیش از اندازه قابلمه ها، موجب از بین رفتن آن ها می شود. مراقب دسته های قابلمه باشید اگر قابلمه شما دارای دسته چوبی یا پلاستیکی است، مراقب باشد تا شعله به طور مستقیم به آن نخورد. برای از بین بردن لکه ‌های سخت در قابلمه های استیل به هیچ عنوان آن را نتراشید، از ترکیب آب و سرکه یا جوش شیرین استفاده کنید و اجازه دهید کمی بجوشد سپس به راحتی لکه ها از بین می روند. برای شستن قابلمه های چدن، تفلون، سرامیک و نچسب از سیم ظرف ‌شویی و اسکاج های خیلی زبر و یا مواد شوینده قوی استفاده نکنید؛ برای تمیز کردن، کافی است با مواد شوینده مناسب، آب گرم و یک برس نرم آن را بشویید. قاشق ‌های فلزی می‌توانند روکش نچسب و تفلون را خراش دهند، بنابراین بهتر است برای تمام انواع قابلمه ها از قاشق‌ های چوبی یا سیلیکونی استفاده کنید. اگر از قابلمه‌ های آلومینیومی بدون روکش استفاده می‌کنید، از پختن غذا های چاشنی دار اسیدی مانند گوجه‌فرنگی، آبلیمو، آبغوره و ... در آن خودداری کنید، زیرا باعث حل شدن یون‌های آلومینیوم در غذا می‌شود وبرای سلامت بدن مضر است. پس از شست ‌و شو، بهتر است قابلمه را کاملاً خشک کنید. هنگام نگهداری، استفاده و جابجایی مراقب باشید تا داخل قابلمه دچار خط و خش نشود.

انواع سرویس قابلمه بر اساس برند

در بازار امروز انواع مختلفی از قابلمه ها با برندهای متنوع در طرح ها و رنگ های گوناگون، مناسب هر سلیقه ای موجود است. شما می توانید با توجه به سلیقه، نیاز و بودجه خود، قابلمه مورد مورد نظرتان را تهیه کنید. تنها توجه داشته باشید که چون قابلمه ارتباط مستقیم با سلامتی شما دارد، حتماً باید یک جنس مرغوب و باکیفیت را انتخاب کنید.

کلام آخر

قابلمه یکی از اساسی‌ ترین وسایل آشپزخانه است که انتخاب درست آن می‌تواند کیفیت غذا و سلامت شما را تحت تأثیر قرار دهد. بسته به نیاز و سبک آشپزی، می‌توان از جنس ‌های مختلفی مانند استیل، چدن، تفلون، سرامیک، آلومینیوم و ...  استفاده کرد. رعایت اصول نگهداری باعث افزایش عمر قابلمه و بهبود عملکرد آن در آشپزی می‌شود.